Statut KGW to nie tylko formalność wymagana przy rejestracji Koła. To dokument, który decyduje o tym, czy Koło może sięgać po dotacje, prowadzić dodatkowe działania i legalnie zarabiać. Sprawdź, jakie zmiany w statucie KGW warto wprowadzić, aby poszerzyć możliwości działania Koła i uniknąć ograniczeń w przyszłości.
Dlaczego w ogóle ruszać statut, skoro „jakoś działa”?
Wiele Kół Gospodyń Wiejskich działa dziś na statucie wzorcowym.
I często słyszę: „Po co zmieniać, skoro Koło funkcjonuje?”
Problem w tym, że statut to nie formalność do szuflady, tylko:
- mapa tego, co Koło może robić,
- podstawa do dotacji, grantów i zarabiania pieniędzy,
- dokument, który decyduje, czy ARiMR, gmina albo grantodawca powie „tak” czy „nie”.
Dobrze zmieniony statut nie zmusza do działania, ale otwiera drzwi, z których można skorzystać wtedy, gdy pojawi się pomysł albo okazja.
1. Rozszerzenie celów statutowych – więcej grantów i projektów
W wielu statutach cele są przepisane „jeden do jednego” z ustawy o KGW.
To minimum. W praktyce często za wąskie.
Co warto dopisać?
Cele z ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, np.:
- działania na rzecz seniorów,
- edukacja i rozwój kompetencji,
- kultura, tradycja i dziedzictwo lokalne,
- integracja społeczna,
- wsparcie kobiet, rodzin, młodzieży.
Dlaczego to ważne?
Bo większość konkursów dotacyjnych sprawdza:
czy cel projektu mieści się w celach statutowych Koła.
Jeśli nie – nawet najlepszy pomysł odpada na starcie.
Wniosek praktyczny:
Lepiej mieć cele „na zapas” niż potem żałować, że nie da się złożyć wniosku.
2. Dopisanie źródeł przychodów – czyli jak Koło może zarabiać
To jeden z najczęstszych problemów.
Wiele statutów mówi tylko o:
- sprzedaży rękodzieła,
- sprzedaży żywności regionalnej,
- dotacjach i darowiznach.
A świat idzie dalej.
Co warto rozważyć w statucie?
W zależności od ludzi i talentów w Kole:
- prowadzenie warsztatów (kulinarnych, rękodzielniczych, edukacyjnych),
- organizacja wydarzeń i festynów,
- usługi cateringowe przy wydarzeniach,
- szkolenia i pokazy,
- wynajem sprzętu lub wyposażenia Koła,
- sprzedaż materiałów edukacyjnych.
Bardzo ważne:
Od 2026 r. przepisy dają KGW na uproszczonej ewidencji (UEPiK) więcej możliwości zarabiania, ale:
tylko na to, co macie wpisane w statucie.
Jeśli czegoś nie ma w statucie – formalnie nie istnieje.
3. Członkostwo – nie zawężaj sobie Koła
Czasem w statucie pojawia się zapis:
„Członkiem Koła może być mieszkaniec wsi X”.
Efekt?
- brak nowych rąk do pracy,
- problem z frekwencją,
- brak osób do zarządu.
Lepsze rozwiązanie
Dopuścić:
- osoby spoza miejscowości,
- osoby wspierające,
- członków z doświadczeniem (np. księgowość, marketing, rękodzieło).
Statut nie musi ograniczać – może pomagać budować zespół.
4. Jasne zasady usuwania „martwych dusz”
To temat trudny, ale potrzebny.
Warto jasno zapisać, że członek może zostać wykluczony np. za:
- brak aktywności,
- działanie na szkodę Koła,
- notoryczne łamanie ustaleń,
- brak realizacji obowiązków.
Dlaczego?
Bo małe, zaangażowane Koło działa sprawniej niż duże tylko na papierze.
5. Składki – nie wpisuj kwot do statutu
To błąd, który bardzo komplikuje życie.
Jeśli wpiszesz w statucie:
- konkretną kwotę składki,
- termin płatności,
to każda zmiana oznacza kolejną zmianę statutu.
Lepsza praktyka:
Statut mówi, że składki są,
a konkret ustala się uchwałą.
6. Zarząd, quorum i podpisy – mniej paraliżu, więcej działania
Warto przy okazji zmiany statutu:
- sprawdzić, czy liczba osób w zarządzie ma sens,
- ustalić realne quorum (a nie takie, którego nikt nie spełnia),
- jasno określić, kto podpisuje dokumenty.
To drobiazgi, które w praktyce:
- skracają decyzje,
- ułatwiają kontakty z bankiem,
- oszczędzają nerwy.
Przykład z życia
Koło chciało:
- zrobić warsztaty dla seniorów,
- dostać dotację z programu lokalnego,
- pobrać symboliczne opłaty od uczestników.
Problem?
W statucie nie było ani słowa o edukacji, warsztatach ani działaniach na rzecz seniorów.
Efekt: najpierw zmiana statutu, potem dopiero projekt.
Stracony czas i jedna edycja konkursu.
Podsumowanie – co daje dobrze zmieniony statut KGW?
✔ więcej dotacji i grantów
✔ legalne źródła zarabiania
✔ elastyczność na przyszłość
✔ mniej problemów „bo nie ma w statucie”
✔ spokojniejsze działanie zarządu
Statut nie powinien ograniczać Koła.
Powinien dawać możliwości.